Kutjhagala Iinsebenzi Ekorweni Yetjhukela
MKHOZI

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili Mhlaka 25 KuRhoboyi 2026-ikhasi 1

Malelane: Kutjhagala iinsebenzi ekorweni yetjhukela eMalelane ngesiFundeni seMpumalanga. Iinsebenzi ze-RCL Foods Malelane Sugar Mil,l zibile zaqeda itjhukela bezangena endleleni ngesikhathi zithi zifuna ukukhutjhulelwa umrholo nge-13%,kodwana umqhatjhi wabhala bewabatha ngenyawo phasi wathi yena angabanikela i-5,4% kwaphela.
Umtjhagalo lo usekelwa ziinyunyana ezifana ne-AMCU kunye ne-Food Alliance Workers Union (FAWU) ephehe zokudla. Nazo iinyunyanezi ziyafunga bonyana nange umqhatjhi abonakala angabanikeli lokhu abakufunako,lokho kuzabe kutjho bonyana bazakhamba bebayokufika eKhotho yeenSebenzi. UNomzana Maxwell Shongwe we-AMCU khona eMalelane, uthi umqhatjhi akafuni ukuzwa litho ngendaba ye-13% ujame ku-5,4%.
Iinsebenzi mva nje zithi zifuna imali eyi-R1000 ezobasiza ngokubhadela iinthuthi zomphakathi njengombana zikhwele nje,begodu bafuna imali eyi-R1,500 okuyimali ezobasiza eendabeni zokuthola izindlu. Iinsebenzi kilebubulo leMalelane azifunikuzwa ngalokhu umqhatjhi akubeka phezu kwetafula,njengombana nomqhatjhi naye angafuni ukuzwa ngalokhu okufunwa ziinsebenzi zakhe. Ngesikhathi sihlanganisa umbiko lo iinsebenzi bezisatjhagala nomqhatjhi angakaveli bonyana ujamephi. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 2
Ihlangano Ye-March and March Itjhagala Emhlanganweni We-SADC


Isithombe sokubolekwa:Ihlangano ye-March and March khenge ibeneenhloni ukwenza abadume ngakho emehlweni weenarha ze-Afrika.
Durban: Ihlangano ye-Southern African Development Communities eyaziwa nge-SADC beyihlangene eSewula Afrika ngesiFundeni saKwaZulu Natal ngevekephelileko,umhlangano lo bekumhlangano wokuhlela amaqhinga athuthukisa iinarha ezakhele i-SADC, namkha ezingaphasi kwe-SADC. Kilomhlangano kube khona la kuhlangana khona aboMengameli beenarha ze-SADC.
Okukhulunywe kilomhlangano kube yindaba yokukhutjhwa kwamaphandle ngetjhova maSewula Afrika. Inarha yeSewula Afrika incancabeze khulu endabeni leyo yabe yaveza bonyana inarha yeSewula Afrika abantu bayo abanini abantu, kodwana woke umuntu ozeSewula Afrika akaphathe iincwadi zokuba senarheni le.
Kuthe kusakhulunywa yona indaba le yamaphandle,kwavela ihlangano ye-March and March itjhagala ngaphambi komakhiwo la iinarha ze-SADC zibambe khona umhlangano. Nayiveleko ihlangano le namhlanjesi ikhuluma elinye ilimi elithi “Thathani abantu benu nikhambe nabo”. Ikulumo le beyiqaliswe kizo zoke iinarha ze-SADC ukubala phakathi inarha ye-Zimbabwe,Malawi,Zambia,Congo DRC,Lesotho,Angola njalo njalo.
Okukhulu kunakho koke ikulumo ye-March and March beyiqalise enarheni yeZimbabwe njengombana kuzele abantu beZimbabwe enarheni yeSewula Afrika. Iqinikisekile ke ihlangano ye-March and March bonyana njalo ngeLesine kuzaba khona iimtjhgalo enarheni zombelele, kizo zoke iimFunda ezithobako enarheni yeSewula Afrika. Ukutjhagala kwe-March and March kuzokuhlukaniswa ngeengaba kwanjesi, kuzobakhona iimtjhgalo yamaSewula Afrika alila ngokuthathelwa amabubulo wokulungisa iinhluthu.
Abodade beSewula Afrika inengi labo lilila ngebubulo lokulungisa iinhluthu bonyana nalo lithethwe, njengombana seliphethwe maphandle nje. Okhunye okubonakalako maphandle amanengi aguda abantu iinhloko,la amaSewula Afrika azibuza khona bonyana kghani nakho ukuguda abantu iinhloko kulikghonofundo na?, la umuntu angatjhiya ikhabo azokuguda abantu kwenye inarha ngasuthi enarheni leyo akunabantu abanelemuko lokuguda abantu iinhloko.
Nawuvalako umhlangano we-SADC uvale ngelokuthi indaba yamaphandle angenamvumo akungabi yindaba yeSewula Afrika kwaphela,kodwana enye nenye inarha ayiqale abantu bayo. Ukurhwebelana kuse yinto ekhamba phambili eenarheni zeSewula ne-Afrika.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhonboyi 2026-ikhasi 3
Isiyeleliso
Iphephandaba uMkhozi liphephandaba lesiNdebele elithi nange kukhona umtlolo olumelako namkha ukukhuluma kumbi ngomunye umuntu ngaphandle kwesizathu nobufakazi, loyo muntu unelungelo lokufaka umlandu namkha isinghonghoyilo sakhe ngaloyombiko ku: Press Council of South Africa
12 Section “B’ Burnside Island, Office Park410 Jan Smuts Ave, Craighall 2196.
011-484 3618/011 484 3612.
Fax:011-484 3619.
Iposommoya:enquiries@ombudsman.org.za
Isaziso
Iinthombe ezibekwe tjhatjhalazi ku-inthanethi siyaziboleka bese siyatjho bona ziinthombe ezibolekiweko, akusizo iinthombe zethu. Ngaphandle kweenthombe zabentwana ababulanzi namkha abantu ababulanzi ngekhe sizisebenzise iinthombe ezinjalo. Iindaba zethu esizitlolako ezinye zazo ziindaba ezisepepeneneni ngokweemthombo ethembekileko yeendaba. Nakho lokho siyakuveza asikufihli nange indaba kungasiyo yethu. Iziko leendaba lisebenza njalo, ngokufaka neminye iimthombo yeendaba. Akusiwo umlandu ukubolekisa ngenye indaba namkha ukudlulisa umbiko kwelinye iziko leendaba nange umthombo loyo uthembekile. Yoke indaba namkha umbiko okungasikho kwethu siyaveza bonyana msebenzi kabani, asenzi kwangasuthi msebenzethu.
Umkhozi utloliswe njengephephandaba elitlola iindaba ngesiNdebele. Sivikela abentwana abangaphasi kweminyaka elitjhumi nekhomba, abachwalileko, iindwala, nokuveza iinthombe zabo nabangakghoni ukuziphendulela njengabongazimbi ngaphandle kwesizathu. Siyakukhandela ukuthatha iinthombe endaweni la kungakafaneli khona ngaphahndle kwemvumo. Ungathumela imibono nokuthi singenzanjani ncono ephephandabeni uMkhozi.
Siyatholakala ku:
2942 Kwagga “C”
Kenang Security Building
Empumalanga 0458.
0732068645
———————————————————————————————-
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 4
Ihlangano Ye-Defend Our Democracy Ifuna Amavolontiya
Ihlangano yomphakathi iDefend Our Democracy izabe iqale amakhetho waboRhulumende bemaKhaya ngelihlo elibukhali khulu, bonyana akhamba kuhle na?. Ngokuya kwehlangano le,isitetjhi nesitetjhi sokuvowuda sizabe sinelunga elijamele ihlangano le ngokuqinisekisa bonyana koke kukhamaba kuhle kilamakhetho.
UNomzana Andries Sibanyoni ojamele ihlangano le,uthi bafuna abantu abazobamavolontiya wehlangano le njengombana kuzamakhetho nje. Abantwaba abafunwako nabafuna ukuzinikela kilehlangano, ngokuya kwaka Nomzana uSibanyoni akube babantu abazinikeleko ekusizeni umphakathi simahla njengombana kunganamali ezobathokoza ngesikhathi samavowudi.
UNomzana uSibanyoni ubawa amabubulo wangeqadi bonyana kheba phekise nanyana ngamalini ukusuka ku-R100, njengombana omunye nomunye umuntu ojamele ihlangano le kufanele adle ekuseni emini nantambama bekufike isikhathi la kubalwa khona amavowudi. UNomzana uSibanyoni uthi abanerhuluphelo lokujoyina ihlangano le akube ngilaba abalandelako;
-Ngaphezulu kweminyaka eyi-18.
– Akube mumuntu kwayena ozitlolisele ukuvowuda.
-Akube mumuntu onofunjwathwako wesimanje.
UNomzana Sibanyoni uthi ihlangano le yakhe bekube nje seyinamalunga ayi-1000 inarha yoke abazoyisebenzela namkha ukuyijamela simahla,ngaphandle kokuqala ukuphekiswa namkha ukuncancabezwa. Ihlangano ye-Defend Our Democracy iyatholakala eenkundleni zokuthintana ngegama le-Defend Our Democracy la kukhona yoke imininingwana efunekako yokubathinta.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 5

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 6
Umphakathi weMalahleni Ulila NgeSeriti Mine Company

Witbank: Kunencenye yemayini ye-Seretse mining company ekuthiwa ivaliwe ngebanga lomphakathi weMalahleni. Isizathu somphakathi sokuvala iSeriti mining company,yizwangobatjho ethi abaphathi bemayini le ekuthiwa yiSeriti mining company kungebanga lokuthi abaphathi bayo abakaqhatjhi umphakathi weMalahleni,kuvela indaba ethi inengi labantu abasenza kile kampani yemayini babantu abavela ngaphandle kweMalahleni.
Umphakathi weMalahleni uveza bonyana abaphathi bemayini le, ngobunengi baqhatjhe abantu abavela esiFundeni seLimpopo kunye nesiFundeni seGauteng. Umphakathi uthi nakufanele imayini le iragele phambili ngokusebenza kufuneka bonyana iqhatjhe abantu abaphuma emphakathini weMalahleni.
Iindawo ezinengi zeMalahleni la kukhona iinkampani zeemayini, umphakathi wakhona udosemhlweni ngebanga lokuthi abakaqhaytjhwa ziimayini ezisebenza kiloyomphakathi,kodwana kubonakala iimayinezo ziqhatjha abantu ababuya ngaphandle. Indawo ye-Middelburg khona esiFundeni seMpumalanga nayo ikhe yaveza umraro weemayini eqhatjha abantu abavela ngapgandle kanye neGalina ikhe yaveza umraro ofana naloyo. Ngesikhathi sihlanganisa umbiko lo,bekungakaveli bonyana incenye le yemayini ekuthiwa ivaliwe,nanje isavaliwe namkha seyivuliwe na?. Umphakathi uthi ufuna abaphathi bemayini babenetlha bonyana ukusuka la kuyiwaphi njengombana umphakathi lo uthi ikampani le kade ingayingeni indaba yalomphakathi. Umphakathi wona uyabila uthi udiniwe kuqalelwa phasi yi-Seriti mining company. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 7

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026- ikhasi 8
Kunomphakathi WeTsakane Olila Ngomnuko Njalo Nakuna Izulu

Tsakane- Kunomphakathi weTskane ngaphasi kwakaMaspalati we-Ekurhuleni olila ngomnuko, njalo nakune izulu kwabakhona neenkhukhula. Umphakathi lo uthi izindlwana zabo zokuzithuma nakune izulu zibhalelwa kudosamanzi kuphume iinsila zingene ngendlini, kweminye imizi iinsila eziphuma ngeendlwaneni zokuzithuma ziyasabalala zizale amaqabazi kubeliphunga elimbi lezidlu zokuphumela.
UNomasonto Hlatshwayo ngomunye welunga lomphakathi weTsakane eliveza bonyana bakhahlumezekile njengombana njalo nakune izulu la bahlala khona izindlwana zabo zokuzithuma, ziphalaka iinsila zizale indlu,kweminye imizi iinsila zizala iqabazi loke. “Njengombana bekumaholide wabomma nje emalangeni adlulileko thina khenge besilithokozele nelangelo ngombana sinukelwa”,kutjho uNomasonto Hlatshwayo.
UNomzana Fanafuthi Ngwenya naye ungomunye walabo abalila ngeensila ezingena ngendleni nakune izulu. UNomzana Ngwenya uthi sele kuziimveke ezimbili banukelwa, kodwana uMaspalati akenzi litho,uyathembisa angenzi litho ngemva kwalokho. Uthi uNomzana Ngwenya ukungasebenzi kwezindlwana zokuzithuma bakubika kade, neensila zakhona ezisabalala ngaphakathi kwemizi nemaqabazinakhona.
“UMaspalati urhorha iinyawo nakufanele azokulungisa izindlwana zethu zokuzithuma njengombana indaba le yabikwa kade”,kutjho uNomzana Fanafuthi Ngwenywa. Uphefumulile naye uMaspalati we-Ekurhuleni ngokusebenizisa udade uNomadlozi Nkosi, la aveza khona umraro abaqalene nawo la bathole khona bonyana kunelitje ekungilo elenza bonyana kube lomraro emaphayiphinabo akhambisa iinsila. “UMaspalati uzamile ukuvela eTsakane azokusiza ngomraro abaqalane nawo,kodwana kutholakale bonyana kunehlabathi elilitje ekungiyo emraro la emaphayiphini adosa iinsila”,kutjho uNomadlozi Nkosi we-Ekurhuleni Metro ngesiFundeni seGauteng.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 9

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhobopyi 2026-ikhasi 10
UmVikeli WoMphakathi Uveza Ubukhohlakali Ekusetjenzisweni Kweemali Ze-NSFAS

UmVikeli woMphakathi u-Advocate Kholeka Gcaleka uliphethile iphenyo lakhe la abafundi beenkhungo zefundo ephakamileko babonakala batjhagala njalo eSewula Afrika. Umphumela woMvikeli uveza bonyana isiKhwamesi semali yabafundi esisiza abafundi eSewula Afrika sinokungaphathi kuhle iimali zabafundi,ngikho kuhlala kunemitjhagalo eminengi kangaka.
Okhunye okuvelako kuthiwa babalelwa ku-40 000 abafundi ababhadalelwe imali yokufunda eenkolweni zamazinga aphakamileko. Abafundi ekukhulunywa ngabo ngehla bafundi ebekungakafaneli babhadalelwe sikhwamesi,bekufanele bazibhadalele ngobujamo obuhle bemindeni la baphuma khona. Njenganje ibalelwa ku-R5,1b imali eyetjiweko esikhwamenesi sabafundi.
Kunengi okwenzakala esiKhwamenesi sabafundi,okhunye okubalwako yindaba ethi imali le ayifiki la kufanele ifike khona,abafundi abanengi bayaqothwa la baqhatjhe khona ngebanga lokutlhayelelwa yimali yokubhadela iindawo la bahlala khona. Abanye abafundi abanayo imali yokuqhatjha,banemali yokuthenga ukudla neencwadi kwaphela.
UMvikeli unombono wokuthi kungabancono imali le iye ema-yunivesithi namkha ikhutjhwe ma-yunivesithi. Okhunye okubuhlungu okubonakala kwenzeka kibodade abafunda ema-yunivesithi ngebanga lokutlhayelelwa yimali yokufunda, bazithola sebathengisa ngedini. Kuthi abeswa ababonakala batlhagiswa yimali yesiKhwamesi bona bangena ebulelesini. Kubemraro la kutholakala khona abanye babafundi bathatha imalabo ye-NSFAS bondle ngayo emakhaya.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 11

Mkhozi Nmaba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 12
UNgqongqotjhe WezeGezi Ukhuluma Ngomthetho-Mgomo Ohlongozwako


UNgqongqotjhe wezeGezi uKgotsientso Ramokgopa uhlela umthetho-mgomo omutjha la ihlelo legezi lizokusebenza khona ngendlela umthetho-mgomo lo uzokusebenza ngayo iminyaka elitjhumi. UNgqongqotjhe uthi uyalemuka bonyana igezi ibiza kangangani ebantwini abayibhadelako,begodu nalabo abavela emindenini engakghoni ukubhadela igezi bazokunikelwa igezi enengi yasimahla.
“Labo abangabhadeliko igezi ababhadale”,kutjho uNgqongqotjhe uRamokgopa. Okhunye okuvelako uNgqongqtjhe uthi kunabantu ababhadelako kodwana okubuhlungu umthwalo lo wokubhadela uqaleka ngasuthi kumthwalwabo. Enye indaba eveleko yindaba yaboMaspalati abakweledako bonyana nabo khese babhadele iinkwelede zabo zegezi abayikweledako.
Umthetho-mgomo kaNgqongqotjhe uveza bonyana uzokusebenza iminyaka elitjhumi ngokuveza amanani wemali azokubhadelwa eminyakeni le elitjhumi ukusuka khathesi. Lokho kutjho bonyana ngekhe kusenzeka bonyana ikampani yakwa-Eskom ikhuphule iimali ngendlela engaziwa nengazwisiseki,kodwana ihlelweli lizokuveza iimali ezizokukhutjhulwa eminyakeni elitjhumi ukusuka nje kungekho okufihliweko. Abangakghoni ukubhadela igezi bazokunikelwa igezi yasimahla njalo ngenyanga,lokhu kufaka abantu abarhola imali yesibonelelo somBuso,ukufaka nemizi la kungasetjenzwa khona.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 13
Umkhiqizo kamma uNaHlalithwa ekhrosini KwaMhlanga
Office No: 2 Behind Sunny Shopping Centre,
KwaMhlanga Plaza
0796697907

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 14
Ukutlhogonyelwa Kwemvelo

Kuthwasa Ihlobo Kwanjesi

Buphelile ubusika namakhaza nako koke ebesingakuthandi ngobusika. Kwanjesi kungena ihlobo elide,la sizokubona khona izulu neenkhukhula kunye nombani. Ehlobo kula imizimba yethu neengazi kuledlha khona ngebanga lamazinga wokutjhisa.
Akugcini ebantwini kwaphela,kodwana neembandana nazo zifana nathi. Zinengi ke iimbandana ezizokuphuma emigodini ziyokufukama ngaphandle. Ezinye zeembandanezi ziyingozi khulu kwamambala ebantwini. Kwanjesi kuphelile ukulakanisa iimpahla ngombana besivikela umzimba ungatholi amakhaza.
Sikhathi kwanjesi la imizimba yethu izokuthola ukutjhisa,lokho kutjho bonyana ngendlela ekutjhisa ngayo ngekhe kusatlhogeka bonyana simbathe khulu emzimbeni ngokulakanisa. Umzimba kwawona unezinga elithileko lokwamukela ukutjhisa,ukwamukela ukutjhisa nokuvikela umzimba bonyana ungamukeli ukutjhisa okungaphezulu kwalokho ekufanele ukuthole.
Kwanjesi soke sibabantu sihlubula yoke into ngombana kuyatjhisa,lokhu esikwenzako sibabantu neembandana ziyakwenza ngombana nazo ziyaphuma emgodini. Kuthoma ihlobo,asitlhogomeleni iimbandana eziyingozi zehlobo,sitlhogomele nobujamobezulu njengombani. Kufanele sazi bonyana ehlobo nakunombani sizivikela njani.
Ehlobo nakunombani akufuneki sihlale sibanengi ndawonye. Kufuneka sihlukane sibethwemmoya. Ngendlini nakunombani ongenako akuvulwe ifasidere namkha umnyango,umbani awuzwani nokutjhisa.Nangabe siyagijima kufanele siyekele ukugijima. Asitlhogomeleni imvelo nobuhle bayo bakwethu.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 25 kuRhoboyi 2026-ikhasi 15
Mkhozi Namba Skhambe


Khekwaba khona abarhatjhi kwa-SABC ukuthoma kwaka-90s. Leso sikhathi la iSewula Afrika beyithoma ukungena ku-Dimokhrasi iphuma emBusweni weBandlululo. Ngesikhatheso ihlangano yakwa-SABC bekubuswa yona kibomabonwa,bese kubakhona imirhatjho yendabuko namkha yezabelo ngokwamalimi weSewula Afrika.
Thina eSewula Afrika sakhe sabanabarhatjhi abanesithunzi tle!,nasiza eendabeni zepolotiki,ngikhuluma ngabarhatjhi esibathembako nakufanele bakhulumisane naboNdunakulu bezabelo ngalesosikhathi,kanye nomBuso weSewula Afrika ngesikhatheso. Khe kwabakhona Unomzana Phekwane Mashilwane obekaziwa khulu ngendlela abuza ngayo abosopolotiki.
Akupheleli lapho khonapho kwakhe kwabakhona uXoli Mazibuko owaziwa khulu ehlelweni le” NewsLine’. Naye uXoli ubangasi yedwa bekukhona omunye usaziwako uLeslie Mashokwe. Singakhohlwa njani uNovember Mbonani. Unomzana uNovember Mbonani wakwa-SABC wavela ehlangothini le-Radio Ndebele,kanye no-Hosea Jiyane.
Nawuqala abarhatjhi banamhlanjesi asisenabo abarhatjhi abafana nalaba esibabala la ngehla. Ngaleso-sikhathi kwakubudisi ngombana ukubamrhatjhi eSewula Afrika kwakutjho igandelelo ngmBuso wangaleso-sikhathi.////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////





