October 22, 2026 Iindaba ze-Mkhozi ngilo kwaphela iphephandaba elizijameleko lesiNdebele ledijithali leSewula Afrika.
BREAKING
Ziinyanga Ezine Umphakathi We-Tweefontein “N” Unganamanzi; funda ekhasini 10 lethu leendaba
Iindaba

Ziinyanga Ezine Umphakathi We-Tweefontein “N” Unganamanzi; funda ekhasini 10 lethu leendaba

Mkhozi News August 31, 2026 11 min read
Spread the love

MKHOZI

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili Mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 1

Kunabantu Abakhe Phakathi Kwamaliba E-Alexandra

Alexandra: Kufike la abantu bekhethu bangasabonakali khona ukusaba nokuhlonipha amaliba,endabeni le kukhulunywa ngabantu abakhe ngaphakathi kwamaliba e-Alexandra ngendaweni eyaziwa ngokuthiwa kuseSetswetla esiFundeni seGauteng.

Kilendawo uthola abantwaba bakhululekile bakhamba khamba ngemaqabazini bagadanga ngemalibeni asemaqabazini wezindlu zabo. Lokho akusabatshwenyi ngombana kubonakala sebajayele neenhloni azisekho. Into abalila ngayo balila ngezindlu esiFundeni seGauteng,bathi uRhulumende akabanikele indawo yokwakha. Kuyavela bonyana abantwaba bathi nakho lokhu okwenzakalako bonyana bazithole bahlala phakathi kwamaliba yinto abangayithandiko, kodwana benziwa bujamo njengombana babaleke ukwakha eduze nomlamo nje.

Okubuhlungu endabeni le,kukobana abanye babo maSewula Afrika kwahlangana namaphandle. Kutholakale bonyana kunabanye abasebenzise amatje wamaliba ekwakheni iimkhukhwabo,lokhu sekuphathe kumbi iinini zalabo ababeke abathandiweko babo khona kilamaliba.

Koke lokhu kwenzakala nje uMaspalati we-Joburg Metro uthule ngasuthi akaboni bonyana kwenzakalani, la abantu bakhe bazipha iindawo bebangene ngaphakathi kwamaliba. Kuyaziwa ke bonyana emalibeni kulele abantu abaziyela kibo yisemkhulu,kodwana endabeni kubonakala bangakalali ngokuthula ngebanga lokuphazamiseka babantu abakhe la emalibeni bebagiriza namatje wamaliba bakhibelela ngawo ekwakheni iimkhukhwabo.

Iinini zalabo ababekwe la azikakhululeki  njengombana omunye wabo uveze bonyana kunesinini sakhe esabekwa kilamaliba.

Ngaphandle kokubona abantu bafudukela emalibeni bayokwakha khona,mva nje kubonakala amaliba amanengi azele utjani ngebanga lokungatlhogonyelwa. EKwagga”A” ngeMkhalanyoni ngemalibeni wakhona ngendlela kuzele ngayo iinsila nefucufucu kwalahlelwa nezinja khonapho.

NgeBuhlebesizwe ikampa yamaliba kunala iphulwe khona bathatha amapali bayokwakha ngawo. NgeSomarobogo amaliba azele utjani nefucufucu. Ngelwazi elitholakalako amaliba alawula boMaspalati wendawo. Kuyavela bonyana nguMaspalati obeka umthetho bonyana kufanele amaliba avikeleke njani.

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 2

IsiNdawonye Progressive Party Silila Ngokuqalelwa Phasi KwamaNdebele NguRhulumende

Kwasimyembiwa: Mhlapha nje uRhulumende wesiFunda seMpumalanga uvule isibhdlela esikhulu nesabiza iimali ezitjhisiweko esaziwa ngelokuthi yi-King Nyabela Hospital. Isibhedlelesi sithiyelelwe ngenye yamakhosi wamaNdebele kaNdzunzda Mabhoko enomlandomuhle esitjhabeni samaNdebele.

Okuvelako,yindaba ethi uRhulumende wesiFunda ngasuthi khenge abize isigodlo sakwaNdzunzda Mabhoko mhla kuvulwa i-King Nyabela Hospital eMiddelburg. Asikhumbuzane ke,bonyana mhla kuvulwa isibhedlelesi uMengameli weSewula Afrika umhlonitjhwa uRamaphosa beka khona,uNgqongqotjhe wezePilo uDorh,Aaron Motswaledi naye ubakhona kanye noNdunakulu wesiFunda uMandla Ndlovu, Somkhandlu wezePilo umhlonitjhwa uSasekani Manzini.

Ihlangano ye-Sindawonye Progressive Party ibile yaqeditjhukela ngendaba le yokungabizwa kwesigodlo,mhla kuvulwa isibhedlelesi. UNomzana Zanaye Mnguni we-Sindawonye Progressive Party uthi ngekhe kwenzeke bonyana umBuso namkha uRhulumende angathiyelela ibizo lamanye wamakhosi kodwana isigodlo somBuso-sitjhaba saloyo ekuthiyelelwe ngaye singabizwa.

Ihlangano le ithi nakanjani kufanele uRhulumende azokuncancabeza ngesigodlweni sakwaNdzunzda Mabhoko. Ngokuya kwakaNomzana uMnguni uthi ihlanganwakhe itlole incwadi eyakuSomkhandlu uSasekani Manzini ngebanga lokobana isigodlo singakabizwa, uthi lokho kunyaza amaNdebele.

 Kuyavela bonyana isitjhaba samaNdebele sithathwelwa phasi,kubonakala sinyazwa siFunda nenarha yoke. Mhlapha nje ngesiFundeni seGauteng,isikolo iCosmo City sijamise umswa obuya ukuyokuphetha isiko lokukhamba nabobaba. Nalapho uRhulumende wathula wadu!. Nasihlanganisa lombiko uRhulumende wesiFunda seMpumalanga kunye nomNyango wezePilo bekungakaveli bonyana bathini ngendaba le yokungamemi isigodlo mhla kuvulwa isibhedlela i-King Nyabela Hospital./////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 3

Isiyeleliso

Iphephandaba uMkhozi liphephandaba lesiNdebele elithi nange kukhona umtlolo olumelako namkha ukukhuluma kumbi ngomunye umuntu ngaphandle kwesizathu nobufakazi, loyo muntu unelungelo lokufaka umlandu namkha isinghonghoyilo sakhe ngaloyombiko ku: Press Council of South Africa

12 Section “B’ Burnside Island, Office Park410 Jan Smuts Ave, Craighall 2196.

011-484 3618/011 484 3612.

Fax:011-484 3619.

Iposommoya:enquiries@ombudsman.org.za

Isaziso

Iinthombe ezibekwe tjhatjhalazi ku-inthanethi  siyaziboleka bese siyatjho bona ziinthombe ezibolekiweko, akusizo iinthombe zethu. Ngaphandle kweenthombe zabentwana ababulanzi namkha abantu ababulanzi ngekhe sizisebenzise iinthombe ezinjalo. Iindaba zethu esizitlolako ezinye zazo ziindaba ezisepepeneneni ngokweemthombo ethembekileko yeendaba. Nakho lokho siyakuveza asikufihli nange indaba kungasiyo yethu. Iziko leendaba lisebenza njalo, ngokufaka neminye iimthombo yeendaba. Akusiwo umlandu ukubolekisa ngenye indaba namkha ukudlulisa umbiko kwelinye iziko leendaba nange umthombo loyo uthembekile. Yoke indaba namkha umbiko okungasikho kwethu siyaveza bonyana msebenzi kabani, asenzi kwangasuthi msebenzethu.

See also  Umphakathi We-Joburg Metro Ulila Ngokutlhoga Kwamanzi

Umkhozi utloliswe njengephephandaba elitlola iindaba ngesiNdebele.  Sivikela abentwana abangaphasi kweminyaka elitjhumi nekhomba, abachwalileko, iindwala, nokuveza iinthombe zabo nabangakghoni ukuziphendulela njengabongazimbi ngaphandle kwesizathu. Siyakukhandela ukuthatha iinthombe endaweni la kungakafaneli khona ngaphahndle kwemvumo. Ungathumela imibono nokuthi singenzanjani ncono ephephandabeni uMkhozi. 

Siyatholakala ku:

2942 Kwagga “C”

Kenang Security Training Building:Kwagga Police Station Street

Empumalanga 0458.

Mpumalanga Province

South Africa

Mkhozinews.co.za

Iposomoya:consultant@mkhozinews.co.za

Umkhangiso:ads@mkhozinews.co.za

+ 72 074 5899/07320268645

———————————————————————————————-

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 4

Umhlangano Wesingani Phakathi Kwe-IEC Nobukhosi

UNomzana Mosotho Mopye usiHlalo we-IEC
UNdabezitha uMathupa Mokoena ukhuluma ngebumbano

Kubenomhlangano phakathi kweKhomitjhini eziJameleko yamaKhetho kanye nehlangano yamakhosi eyaziwa nge-Congress of Traditonal Leaders of South Africa. Umnqopho womhlangano lo kuvuselela ubuhlobo phakathi  kweenhlangano ezimbilezi njengombana kuqalwe emakhethweni waboRhulumende bemakhaya ekupheleni komnyaka lo ka-2026.

UNomzana Mosotho Moepya ngusiHlalo we-Independent Electoral Commission,uveza bonyana iKhomitjhini ye-IEC ibuya kude namakhosi ngaphezulu kweminyaka ematjhumi amathathu. UNomzana Moepya uthi umhlangano lo kuqiniseka nokuzwana bonyana akunaphoso ezokwenzeka ngesikhathi samakhetho njengombana asandola nje.

Nabo ke ubukhosi buzibophelele bonyana amakhetho la ezako kufanele abeyipumelelo ngokwekulumo kaNdabezitha uMathupa Mokoena uMengameli we-CONTRALESA. UMengameli uNdabezitha Mokoena uthi amakhosi akayelele eendaweni zawo bonyana ayikho indawo ekuthiwa le ayingenwa. Amakhetho waboRhulumende bemaKhaya ayokubanjwa mhla amalanga ayi-04 kuNovemba 2026. Njenganje iKhomitjhini eziJameleko yezamaKhetho iqale bonyana iinhlangano zilethe amabizo wabonkhethani kungakafiki ilanga lakhona lokuvalwa./////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 5

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 6

Kufundiswa Ilutjha Ukulungisa Abofunjwathwako

UmNyango wezeFundo ePhakeme neBandulo uthathe igadango lokuhlanganyela neKghonofunda esebenza ngeentolo ukubandula ilutjha ngamakghono wokulungisa abofonjwathwako. Kuyavela bonyana sele kusikhatjhana ijimeli lathoma, la uNgqongqotjhe womNyango weFundo ePhakeme uButi Manamela wahlangana khona neBhodi yamaKghonofunda bonyana ingenelele ekubanduleni abafundi ngamakghono wokulungisa abofunjwathwako.

Ihlelweli selibandule ilutjha labantu abayi-316 eemFundeni ezilandelako;KwaZulu Natal, Limpopo,Freystata,Gauteng,kunye neMpumalanga. Kuvela bonyana kulenani lelutjha esele libanduliwe bayi-25 abanikwelwe abomakhamba-ngendlwana bonyana basebenzele kibo njengabosorhwebo.

Kibo boke esele babandulwe lihlelweli kunomuntu omutjha onikelwe ithuba lozisebenza ukulungisa abofunjwathwako,uthole ingeniso-mali eyi-R7000. UNomzana uMnyandu we-Kghonofunda ephethe iintolo uthi bazokukhamba inarha le yoke, ngalo ihlelweli lokubandula ilutjha ngabofunjwathwako. UNomzana uMnyandu uthi akusibo abofunjwathwako bodwa kodwana bafuna ukufundisa nokulungisa abomabnwakude kunye namakhomphyutha.

Kuvela bonyana lelihlelo alikazijameli lodwa,mNyango wezeFundo ePhakeme neBandulo kunye Kghonofunda ephethe zeentolo,kodwana kukhona nehlangano ephethe abofunjwathwako. Ihlelweli lizokuragela phambili inarha yoke la ilutjha lizokubandulwa khona ngobuchwephethje.///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 7

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026- ikhasi 8

Izolo Bekulithuba Lokugcina Lokutloliswa Komtjhado Wesikhethu

Isithombe sokubolekwa somtjhado wesintu-UmNyango wezoBulungiswa nokuThuthukiswa koMthetho-Sisekelo ngoburholi bukaNgqongqotjhe uMmamoloko Kubayi ukhulumisa indaba yomtjhado wesikhethu bonyana, boke abatjhade ngendlela yesikhethu abatlolise umtjhadwabo loyo wesikhethu ubesemthethweni.

EmBusweni weDemokhrasi umtjhado wesikhethu bowusemthethweni nanyana ungakatloliswa emNyangweni weseKhaya,begodu umBuso bowuwuthathela phezulu. Ngaphambilini umuntu ubakhupha incwadi yelobolo,kwesinye isikhathi nayingekho kubizwe abofakazi bamahlangothi womabili, lekhabo likababa nomma lo. Abofakazi ababilaba bebafakaza bonyana mbala ababilaba batjhada ngokwesikhethu.

See also  Bekubanjwe Umthandazo Wejima Lehlangano YoMkhonto Wesizwe Party NgeMandela Village

Kuthe ngokungena kwakaNgqongqotjhe umhlonitjhwa uKubayi waletha ihlelo elitjha lokukhuthaza bonyana kutloliswe umtjhado wesikhethu. Njenganje umNyango lo umemezela bonyana izolo bekulilanga lokugcina lokutloliswa komtjhado lo bonyana kubemtjhado osemthethweni. Woke umuntu otjhade ngesikhethu eSewula Afrika akube yindaba yokobana izolo ngomhlalaka-31 kuRhoboyi umtjhadwakhe uwutlolisile njengombana namhlanjesi ziyi-1 kuKhukhulamungu 2026. Yoke imitjhado eSewula Afrika itloliswa ngaphasi komNyango wezeKhaya.

Ngokutjho komNyango lo,lokho kuzokwenza kubelula bonyana umtjhado loyo uthatheke njengomtjhado ophilako nokhona nowaziwako. Lokhu umBuso ukwenzela izinto zibelula nanyana kufika isikhathi sobudisi,la omunye akhunjulwa khona nguZimu. Kuzobalula indlela yokwaba ipahla kilaba abatjhadileko ngaphandle kombango nanyana itjhada.

Umhlaka 31 kuRhoboyi 2026 bekulilanga lokugcina kokutloliswa kwalabo abatjhada ngesikhethu. Nange umuntu lifike beladlula ilangeli kutjho khona bonyana umtjhadwakho awukho emthethweni ngombana khenge uwutlolise nomNyango wezeKhaya.

Ithuba elitjha lokutlolisa umtjhado wesikhethu lizakunikelwa labo abatjhade mhlapha,ngombana kuzabe sekuyikambiso ejayelekileko bonyana umtjhado nomtjhado uyatloliswa,ngaphandle kobana kubekhona elinye godu ihlelo lomBuso lokuvikela labo abatjhada kade kodwana babhalelwa kutlolisa umtjhadwabo ngezizathu ezithileko.

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 9

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 10

Ziinyanga Ezine Umphakathi We-Tweefontein “N” Unganamanzi

Tweefontein”N” –Ziinyanga ezine umphakathi we-Tweefontein “N”unganamanzi wokudla. Omunye ohlala khona emphakathina uthi bagcina ukuba namanzi mhla ka-15 Meyi 2026. Kumhla kuphuma ingoma nakatjhoko,kulapho bagcina ukuthola amanzi kaMaspalati aphuma ngepompini.

Udade lo ongutlhogigama uthi bazame ngawo woke amandla ukuya kwaMaspalati weThembisile, kodwana amanzi akekho. Uthi bakhulume nekhansela uFikile bebadinwa, naye solo abathumela komunye ubaba batjho nguMndebele bonyana abalethelamanzi. Naye ubaba loyo batjho kunini abathembisa bonyana amanzi ayeza uyawaletha.

Okhunye okuvelako udade lo uthi batjho khebaya kwaMaspalati bathola umswa omunye ozibiza ngoThabani Mahlangu, batjho umswa lo ubatjele bonyana  ulibambela lika lo ophethe iindaba zamanzi. Kuthiwa uThabani loyo wabathembisa bonyana nakanjani amanzi bazowathola, bekube nje banawo amanzi. UThabani loyo batjho ufonelwe wafonelwa, batjho kwayena wagcina sekabavalile efoninakhe.

Njenganje umma lo ulila ngelokuthi bakhupha imali eyi-R300 ukuthengamanzi. Ulila ngelokuthi imali leyo yinengi ngombana amanzi la akahlali isikhathi begodu kwamali leyo ayikho. Nakaragela phambili udade lo uthi iinlori zamanzi zifike kanye kwabakuphela kwendaba. UMaspalati uthi usayilandelela indaba le bonyana kwenzakalni bekufike la umphakathi unganamanzi isikhathi eside kangaka.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 11

Mkhozi Nmaba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 12

Kunendaba Yokukhwatjhwalazwa Kodade Eentolo ZeBhronghoro

Kwezinye zeentolo zeBhronghoro kuvele bonyana udade weminyaka ematjhumi amabili uthi ukhwatjhwalaze mswa osebenza esitolo seempahla ngesikhathi nakalinganisa iimpahla afuna ukuzithenga esitolweso. Udade lo kuthiwa ufundela ubuthitjhera,begeodu bekafuna iimpahla ezitja njengombana uyokungena ngetlasini afundise njengebandolo lakhe endaweni yeKangala.

Endabeni le kusolwa umswa osebenza khona kilesitolo weminyaka eyi-30 ekuthiwa ulandelele udade lo, solo amphathaphatha akhuluma namagama angazisiko. Kufike la udade lo selafonela khona uyise amtjela ngokwenzakalako.  Mbala uyise nakafikako uthi uhlangane namapholisa wawabawa bonyana amphekele esitolwapho.

Nabafikako bathole udade lo sekabalinde ngaphandle, uyise lo uthi ufune umswa loyo, kodwana kwathiwa uphumile,kanti ukhona ngaphakathi. Omunye weensebenzi wathi awa,ukhona akakaphumi.  Uyise lomntazana lo wafuna uMphathi wesitolo,uMPhathi wamtjela bonyana udade sekasitlolile isitatimende bonyana kwenzekeni abaphathi besitolo bazayithathela phezulu.

 Kula ke uyise lomntazana lo athoma khona ukubhodla bonyana akuyokuvulwa umlandu emapholiseni,mbala namapholisa amqubula umsolwa lo akhamba naye.

Uyise lomntazana uthi umlandu uvuliwe,bawalalabaliwe umsolwa loyo. Okumraro ngokuya kwakayise lomntazana lo, inomboro yomlandu abakayitholi. Ngokuya kombiko umswa lo akathomi ukukhwatjhalaza abodade la ngesitolo. Ngasuthi izigezi azenzako ujanyelwa Mphathi wesitolwesi. Nokho-ke bekungakaziwa bonyana mbala sekamlotjhisile uMarhastrata namkha awa.//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 13

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 14

See also  Iprojekthi Yokutsengamanzi Asilaphazekileko EMalahleni Industrial Park

Ukutlhogonyelwa Kwemvelo

Kwenzakalani ngedorobha le-Middelburg Nalihlikizeke Kangaka Ngeensila Na?

Lakhe lahlwengeka idorobha le-Middelburg bakwethu,eenkhathini ezadlulako. Kwakuhlwengeke wena stradi la kukhamba khona abantu. Woke umuntu osithekeli eMiddelburg bekababaza ukuhlwengeka kwedorobha ngendlela belilihle ngayo, ekuthomeni kwestrada ukufina ekupheleni kwaso. Kwakhamba kwabe kwakhuza nabantu abavela kude bakhuza ubuhle nokuhlwengeka kwedorobha.

Ubungekhe uhlangane nephepha estradini,nakunephepha akwaziwa bonyana bekwenzenjani mhlamunye belize nomoya. Zoke iinzibi bezifakwe ngaphakathi komgqomu weenzibi kwavalwa. Abantu abathengisa estradini bebakhona kodwana bangahlikizeli la bathengisa khona. Bekungekho umutu olahlela iphepha nanyana njani,umuntu nakaphethe iphepha bekalinda la kunendawo yokulahla khona iinzibi alilahlele khona.

Kwakhe kwabanesikhathi la kwathiwa idorobha leMiddelburg liphuma phambili emadorobheni ahlwengekileko eSewula Afrika yoke. Ubungafunga bonyana kwathiwa umuntu nawukhamba eMiddelburg watholakala ulahla iphepha uyavalelwa,kanti awa akusinjalo kodwana lona belihlwengeke ngendlela erarako. Nawuya kwamanye amadorobha namkha ezinye iindawo nawutjela abantu bonyana ubuya eMiddelburg bebathi ubuya edorobheni elihlwengekileko kilabo abazi iMiddelburg.

Kwanjesi ungafunga bonyana ngiyo leyaMiddelburg ngendela ihlikizeke ngayo iintrada zazala ifucufucu. Namhlanjesi nawuseMiddelburg uyazibuza bonyana usesedorobheni namkha esgoga na?. Okhunye okurararko eMhluzi kuhlwengeke ungena bowufike ngaphakathi ngendlela kuhlwengeke ngayo. Selidorobha kwaphela elihlikizekileko. Kuthe ukufika kwamaphandle awa,kwahlikizeka ukuya phambili,uthola iinhluthu eentradini namaphepha. Ngesinye isikhathi uMaspalati akabuthi iinzibi eentradini. Mbala lakhe lahlwengeka idorobha leMiddelburg.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Mkhozi Namba Skhambe NgeLesibili mhlaka 01 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 15

Jiyana Mkhwekhwana

Mkhozi Namba Skhambe

AmaNdebele bekavele akhona nangesikhathi seBandlullulo,begodu aziwa khulu ngomgwalo nangonokhethwako. Kunengi okufaka amaNdebele emlandwini wokuzabalaza weSewula Afrika. Ikutani yomzabalazo eyalalako uSolomon Kalushi Mahlangu, wadumbana afele abantu beSewula Afrika kunokuthengisa ngabo,mbala amaBhuru amphanyeka ngomnyaka  ka-1979.  Sikhuluma ngomuntu wakwaMahlangu noliNdebele.

Ngomnyaka ka-1985/86 KwaNdebele kwabakhona indaba yokufuna ukuzibusa kwesabelo saKwaNdebele mBuso waKwaNdebele kanye nehlangano ye-National Party. Besele vele kukhona ukuzijamela kwezinye izabelo njenge;Transkei,Bophthatswana,Venda,Ciskei bese kufanele kungene iKwaNdebele.  

Baphalaka bugayelwe ngombana besekulungiswe yoke into,bonyana vele nakanjani iKwaNdebele iyokuthola ukuzijamela yodwa,ingabi ngaphasi kwePitori. Kwapherhuka izinto abantu baKwaNdebele balikhomba libalele bonyana abafuni ukuphuma ngaphasi kwePitori. Kwathiwa yincani indaba,kwathoma umguruguru kwanjesi,kwatjhiswa abantu ngamatayera,abantu basezwa iznto ezngaselwako abazithenge eentolo baqumba bahlongakala. Abanye banyamalala bekube nje,kwaba ngilabo abahlaselwa emakhaya mBuso weMbokotho.

Kukhambe kwabe kwahlongakala uNdunakulu wakwaNdebele owaziwa khulu ngo S.S. Skhosana. Kwangena uNdunakulu omutjha uNomzana George Mahlangu owaziwa ngelika”Majozi”. Naye waragela phambili la kugcine khona uNdunakulu u-S.S. Skhosana. Warhagala umguruguru kuthe ngelikade kwathiwa awa,indaba yokuziphatha KwaNdebele ayisekho ngombana amaNdebele angafuni ukuphuma ngaphasi kwePitori.

Lokho kukodwa kwahlazisa amaBhuru,amaNdebele abasitjhaba sokuthoma seSewula Afrika esingafuni umazibuse wePitori. Kungemva kwaka-1994 solo iSewula Afrika yathola iDemokhrasi. AmaNdebele athathelwa phasi mBuso we-ANC ngezinto ezinengi. Endaweni ye-Cosmo City umntwana weNdebele uqothwe esikolweni ngebanga lokobana batjho ubuye ngemva kwesikhathi ukuyophetha isiko lokukhamba nabobaba,kodwana abanye abentwana beminye iimhlobo nabo ebebayokuphetha isiko labobaba bamukelwe bayafunda,lo wekhethu akafundi.

Zinengi izinto la epolotikini ezenziwa mBuso we-ANC ezinamatshwayo  abonisa ukunyazamaNdebele. Ngibuye ngithi nathi amaNdebele siyazinyazisa,asisengiwo lawayamaNdebele alwako nangafuni izinto ezingatjho litho. Sivumela yoke into bonyana ilungile. Sikhathi bonyana amaNdebele akhe avuke kwanjesi ajamele nanyana yini agayifuniko eyenziwa mBuso lo okhona njenga nje. AmaNdebele ngiwazi azilwela kodwana nje,awa ayangibhalela. Selafana nomntwana nawumbuzako usuthi; iye, ulambile iye. Ngathi siphenduke saba bomdlasakhe,ngiloyo naloyo uziqale yena. Nakunjalo sizakuphaphama kade.

Mkhozi Namba Skhambe

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////


Spread the love

Leave a Comment