October 22, 2026 Iindaba ze-Mkhozi ngilo kwaphela iphephandaba elizijameleko lesiNdebele ledijithali leSewula Afrika.
BREAKING
Indaba Yabentwana Ababili Abawele Ngeforweni Yamanzi Kwasinda munye-Munye Wahlongakala
Iindaba

Indaba Yabentwana Ababili Abawele Ngeforweni Yamanzi Kwasinda munye-Munye Wahlongakala

Mkhozi News September 8, 2026 11 min read
Spread the love

Iforo ekuthiwa kugcumkele abentwana ababili munye wabewabhubha ngaphakathi kwayo kuMaspalati weDipaleseng eBalfour.

MKHOZI

Namba Skhambe

NgeLesibili Mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 1

Balfour: Ngokombiko ovelako ihlangano ye-DA ifuna bonyana uMaspalati we-Dipaleseng aziphendulele ngendaba ekuthiwa kunomntwana ohlongakale ngokugcumukela ngeforweni kaMaspalti  la kusetjenzelwa khona endaweni kaMaspalati we-Dipaleseng ngesiPhandeni se-Gert Sibande esiFundeni seMpumalanga.

Kuthiwa umntwana lo ugcumukekele ngaphakathi kweforo etjhinga phasi nezele amanzi. Yeke ke ihlangano ye-Democratic Alliance ibila beyaqeda itjhukela la ithi khona uMaspalati lo akaziphendulele bonyana kwenzakaleni ngomntwana lo,begodu kuba kungakhenge kufakwe amatshwayo wobungozi beforo le bonyana la kuyasetjenzwa.

Ihlangano ye-DA ngaphasi kwakaMaspalati we-Dipaleseng Local Municipality ithi inikela uMaspalati lo amalanga alitjhumi nane bonyana aphenye ngesehlakalwesi bonyana kuze njani kwenzakale koke lokhu.  Ngokuya kwekhansela uRefiloe Motakane ngaphasi kwakaMaspalati lo,uthi indaba indaba le yokuhlongakala komntwana yenzeke ngoSonto mhla amalanga amatjhumi amathathu kuRhoboyi emnyakeni ka-2026. Ngokomthombo wendaba uMkhozi uthole bonyana bebabili abentwanaba ngaphakathi kweforo le,kodwana kukhutjhwe munye nguMaspalati munye lo kwabhala wahlongakalela eforweni ngaphakathi.

Ikhansela uRefiloe Motakane uthi uMaspalati kufanele aqiniseke bonyana unikela isizo lokuthoba umkhumbulo emntwaneni osindileko,nebanganini balo ohlongakele ukufaka nababelethi bakhe. UMaspalati we-Dipaleseng bekaveli ngokomthetho manqophana nendaba le.

Umthombo:Refiloe Motakane

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 2

Kunendawo NgeMaphodlha La Umphakathi Wakhona Uselamanzi Neemkomo

Isithombe se-Children Believe esibonisa umphakathi weSewula Afrika la usela khona amanzi neenkomo eSewula Afrika etja nephethwe babantu abanzima.

Maphodlha: Kunendawo yangeMaphodlha ekuthiwa yiMsukanyoni ngaphasi kwakaMaspalati we-Dr. J.S. Moroka, la usela khonamanzi neenkomo zakhona. Umphakathi lo uveza bonyana sekukade wafika kilendawo,begodu minyaka elitjhumi kwanjesi uhlezi kilendawo ngaphandle kwamanzi. Umphakathi lo uthi kwabo sekuselamanzi aphuma emthonjeni kunye nefuyo yeenkomo zendawo yakhona.

Ongakafuni bonyana bamzdubhule ngebizo uthi mbala basela neenkomo amanzi la bawakha khona. Utlhogigama lo uthi lokhu sekwenze bonyana abanye bangenwe bulwelwe bokusikwamathumbu ngokuselamanzi nomhlambi weenkomo ngebanga lamanzi adungwa ziinkomo.  IsiBonda sedorobha le-Dr. J.S. Moroka umhlonitjhwa uNomsa Mtshweni uthi indaba le iye bayayazi, begodu kukhona abakwenzako njengombana uMaspalati lo uthumele iinsetjenziswa bonyana ziyokusiza umphakathi lo.

Ngokuyakwka mma uNomsa Mtshweni isiBonda sedorobheli uthi bathumela amatanka wamanzi njengombana itanka ekulu yetjiwa khonapho emphakathini. Ngakwelinye ihlangothi umphakathi uyala bonyana kukhona amatanka athunyelwe nguMaspalati we-Dr. J.S. Moroka. Umphakathi uveza bonyana wona uzithola uselamanzi kanye nefuyo.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 3

Isiyeleliso

Iphephandaba uMkhozi liphephandaba lesiNdebele elithi nange kukhona umtlolo olumelako namkha ukukhuluma kumbi ngomunye umuntu ngaphandle kwesizathu nobufakazi, loyo muntu unelungelo lokufaka umlandu nanyana kukuphi la kusebenza khona umthetho weSewula Afrika ngaphasi koMthetho-Sisekelo wakhona.

Isaziso

Iinthombe ezibekwe tjhatjhalazi ku-inthanethi  siyaziboleka bese siyatjho bona ziinthombe ezibolekiweko, akusizo iinthombe zethu. Ngaphandle kweenthombe zabentwana ababulanzi namkha abantu ababulanzi ngekhe sizisebenzise iinthombe ezinjalo. Iindaba zethu esizitlolako ezinye zazo ziindaba ezisepepeneneni ngokweemthombo ethembekileko yeendaba. Nakho lokho siyakuveza asikufihli nange indaba kungasiyo yethu. Iziko leendaba lisebenza njalo, ngokufaka neminye iimthombo yeendaba. Akusiwo umlandu ukubolekisa ngenye indaba namkha ukudlulisa umbiko kwelinye iziko leendaba nange umthombo loyo uthembekile. Yoke indaba namkha umbiko okungasikho kwethu siyaveza bonyana msebenzi kabani, asenzi kwangasuthi msebenzethu.

Umkhozi utloliswe njengephephandaba elitlola iindaba ngesiNdebele.  Sivikela abentwana abangaphasi kweminyaka elitjhumi nekhomba, abachwalileko, iindwala, nokuveza iinthombe zabo nabangakghoni ukuziphendulela njengabongazimbi ngaphandle kwesizathu. Siyakukhandela ukuthatha iinthombe endaweni la kungakafaneli khona ngaphahndle kwemvumo. Ungathumela imibono nokuthi singenzanjani ncono ephephandabeni uMkhozi. 

Siyatholakala ku:

2942 Kwagga “C”

Kenang Security Training Building:Kwagga Police Station Street

Empumalanga 0458.

Mpumalanga Province

South Africa

Mkhozinews.co.za

See also  UMengameli We-Zimbabwe Ungezelelwe Isikhathi  Bekufike Umnyaka Ka-2030

Iposomoya:consultant@mkhozinews.co.za

Umkhangiso:ads@mkhozinews.co.za

+ 72 074 5899/ +73 2068 645

———————————————————————————————-

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 4

Kunama-yunivesithi weSewula Afrika Aqhatjhe Iimfundiswa Ezinengi Zamapahndle Adabuka E-Afrika

Enye ikoro ezele ngokusetjenzwa maphandle eSewula Afrika mNyango wezeFundo ePhakeme neBandulo.  Kuvela bonyana ama-yunivesithi weSewula Afrika aqhatjhe iimfundiswa ezinengi ezidabuka e-Afrika.Phakathi kwama-yunivesithi la aqhatjhe iimfundiswa ezinengi ngokudabuka ezivela e-Afrika kubalwa nakamayunivesithi alandelako;

  1. Sol Plaatjie University:39,2%
  2. University of KwaZulu Natal:27,68%
  3. University of Cape Town: 26,2%
  4. University of Witwatersrand:19,6%
  5. Cape Peninsula University:15,0%
  6. University of Free State:15,4%
  7. University of Johamnnesburg:14,9%
  8. University of Western Cape:14,7%
  9. Mangosuthu University of Technology: 13,4%
  10.  University of Pretoria:12,8%

La sikhuluma ngama-yunivesithi womBuso weSewula Afrika, begodu sikhuluma ngeemfundiswa ukusukela ku; Masters,aboDorhodera kunye naboSolwazi. Kunomraro ke eSewula Afrika wabantu abafundileko nabangasebenziko begody baphethe zona leemfundo ezibalwa ngehla.

Njenganje,manengi khulu amaSewula Afrika esele aneemfundo ze;Masters,ubuDorhodera naboSolwazi abangasebenziko bahlezi emakhaya neemfundo zabo,ngapha ama-yunivesithi weSewula Afrika aqhatjhe iimfundiswa zamaphandle.

Ngokuya kwaka-Advocate Msiza emNyangweni wezokuQhatjha nemiSebenzi uthi kheba khambela ama-yunivesithi woke weSewula Afrika, ukufuna ukuthola ikambiso yawo yezemisebenzi. Nakavezako uthi kula bathole khona bonyana kunama-yunivesithi aqhatjhe inengi lamaphandle adabuka e-Afrika.

UNomzana uMsiza uthi nakubuzwa ama-yunivesithi la bonyana kubayini aqhatjhe amaphandle amanengi kangaka na?, uthi ama-yunivesithi la akezwakali bonyana athini ayaziluma,kodwana okuvelako okuyindabakulu batjho kuthuthukisa indaba yobuhlobo beentjhabatjhaba phakathi kweSewula Afrika nezinye iinarha.

Indaba ebuhlungu evelako ngeyokuthi amanye wama-yunivsithi la womBuso, aphathwe maphandle la avela e-Afrka. Kunezwangobatjho ebukhali ethi Iinkhulu zamaphandle eziphethe ama-yunivesithi la womBuso weSewula Afrika ziphethe iinkhundla ezikulu ezisetjenziswa butjhwileni njengokuqhatjha amanye amaphandle godu avela eenarheni zekhabo. Amaphandle weemfundiswa ekukhulunywa ngawo la kubalwa inarha yeZimbabwe kunye neNayjerya.

Indaba le ngasuthi ngekhe iphelele la, isazokuragela phambili la kufanele ama-yunivesithi la abenelawulo elivela emNyangweni lo wezokuQhatjha nemiSebenzi. Kukhona iinhlangano ebevele zitshwenyekile ngama-yunivesithi aqhatjhe inengi lamaphandle. Ngokuya komNyango wezokuQhatjha nemiSebenzi indaba le yokuqhatjha iimfundiswa ezinengi kangaka ma-yunivesithi weSewula Afrika isazokutjhejwa. Kubonakala kufanele kubekhona ikambiso-mgomo yokuqhatjha inani lamaphandle ekufanele lisebenze emayunivesithi weSewula Afrika.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 5

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 6

Ibandla LikaNdabezitha uBongwe kaMagobholi Lihlela Ukusebenzisana Nekhotho YaKwaMhlanga

UNdabezitha ikosi uBongwe kaMagobholi yikosi yaKwaMhlanga,yeke ke ibandla lakhe lihlela ukusebenzisana nekhotho yaKwaMhlanga yona egweba ngendlela yeTjingalanga.

Njengombana izinto sezatjhuguluka eSewula Afrika ngendlela yokugweba imilandu ngesintu, namkha ngendlela yamakhosi wendabuko. UmBuso weSewula uyawazisa amakhosi wendabuko enarheni zombelele,nakizo zolithoba iimFunda zeSewula Afrika. UmBuso weSewula Afrika ubeke imithetho ejamela amakhosi wendabuko ikambiso yokusebenza kwawo.

Ikambiso yamakhosi wendabuko indlela asebenza ngayo ifaka phakathi umsebenzi wokugweba. Okutjho bonyana umtjhade nomtjhade ubanebandla lakhona eligwebako. Ibandla libanamakomidi ahlukileko nangokuhluka kwemisebenzi yomtjhade loyo.  UMthetho-Sisekelo weSewula Afrika uyavuma bonyana amakhosi wendabuko asebenze ngendlela yawo yobukhosi,ngombana kwakade inarha kwakuvele kungeyamakhosi.

Ibandla likaNdabezitha uBongwe kaMagobholi belihlezi kwesibili ngeLesine sevekephelileko ngemva kobana ikosi beyithabile nje eenyangeni ezidlulileko. Ibandleli khona emtjhade KwaMhlanga ema “C”lithathe isiqunto sokufisa ukusebenzisana nekhotho yaKwaMhlanga,njengombana abanye bagweba ngendlela ngesintu kube nabanye abagweba ngendlela yesikhuwa. Nakakhuluma kilomhlangano webandla waqobe ngeLesine,ubaba uBhorholo iSekela likasiHlalo webandlalei uveze ukuqakatheka kokusebenzisana nekhotho yaKwaMhlanga njengombana yona igweba ngendlela yesikhuwa nje.

Ubaba uSkhosana (uGajana) ungelinye lamalunga kilo lebandlan lemtjhade wakwaBongwe kaMagobholi. Ubaba uGajana uyibeke yakhanya bha! Indaba bonyana kuqakathekile amalunga webandla alemuke umthetho wamakhosi wendabuko. La uGajana ukhe wadzubhula noMthetho-Sisekelo wenarha ngamaLungelo woBuntu.

Enye into ekhulunyisiwe yindaba yefundobandulo ekufanele ibekhona ngemtjhade wakwaBongwe kaMagobholi. UNdabezitha uBongwe kaMagobholi ngobukhulu bakhe uveze iphuzu eliqakathekileko,

endabeni le yefundobandulo. UNdabezitha uthe abe akutlhogeki bonyana umtjhade uqhatjhe umuntu ozokufundisa ngamakghonobandulo.

See also  Kuvulwe Isikolo Sobukghwari Ngebizo Lika Lucky Dube

Ngokwaka Ndabezitha ibandla lakhe liphethe woke umhlobo womuntu onelemuko nekghono,abe akutlhogeki batjho bangaqhatjha umuntu wokubafundisa indaba yomthetho wesintu akufundiswane khona ngaphakathi.

Leli kulibandla elimumethe abantu bembaji nabasikazi ngokomsebenzi abahlukaniselane wona ngemtjhade,ukwenzela bonyana umphakathi usizeke begodu uthuthuke nokuqala ukuziphatha kwabantu. Ngesikhathi kuhlanganiswa lombiko,kunekomodi ebekufanele iyokuhlangana noMarhastrata wekhotho yaKwaMhlanga ngesifiso sokusebenzisana emahlangothini amabili la.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 7

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026- ikhasi 8

Ihlangano Ye-March and March Ibethe Isithabalala KwaMhlanga

KwaMhlanga: Kuvalwe zoke iintolo zamaphandle ekhrosini KwaMhlanga ngeLesibili mhlaka 01kuKhukhulamungu 2026. Lokhu kwenzeke ngesikhathi ihlangano yeMarch and March ivakatjhele eenthabathabeni zeentolo KwaMhlanga,la bekubonakala khona bonyana amaphandle agida ayaziwahlela ngeentolo zawo ezizele KwaMhlanga ekhrosini.

Kurareke woke umuntu nakuvalwa iintolo zamaphandle weTopiya,Phakhistani namanye amaphandle avela kwezinye iinarha zangaphandle kwemida yeSewula Afrika. Ihlangano yeMarch and March khenge beyincame seyabetha isithabalala emaqabazini weentolo zamaphandle ukubonisa nje bonyana seyikhona seyifikile.

Ngokuya kwakaNomzana Sandile Dube isikhulumi seMarch and March uthi bezwile ngamaphandle azenzelako KwaMhlanga. UNomzana uDube uthi bezwe bonyana amapholisa waKwaMhlanga akasekeli umphakathi ,begodu noMaspalati weThembisile naye akabonakali ajamela umphakathi. Ngokuya kwaka Nomzana Dube kuyavela bonyana vele umnotho weentolo eziphethwe maphandle kufanele ubuyele ebantwini baKwaNdebele.

Imarch and March ithinyanga le kaKhukhulamungu yinyanga yemitjhagalo yayo njengombana ihlangano le izokuthoma phasi ibuyele KwaMhlanga, la izokutjhagala khona itjhagalele iintolo zamaphandle ezisebenza ngaphakathi ekhrosini KwaMhlanga. Njenganje ngaphakathi KwaMhlanga iintolo zamaphandle zivaliwe,kodwana iindawo ezimagega naKwaMhlanga kubusamaphandle. “Sizokubuya njengeMarch and March kiyo lenyanga yamagugu njengombana sihlele iimtjhagalo eminengi nje inarha yoke”,kutjho uNomzana Sandile Dube isikhulumi seMarch and March.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 9

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 10

Siyakhuphuka Isibalo Sabantu Abafuna Umjovo We-Lena Capavir EGauteng

Isithombe se-BBC

Siyakhuphuka isibalo sabantu beGauteng abafuna umjovo weenyanga ezisithandathu ovikela ukungangenwa yiNtumbantonga. Umjovo lo akusikade ungenile eSewula Afrika,ungene ngesikhathi seGudi emnyakeni lo wasatjalaliswa esiFundeni seMpumalanga ukusuka lapho waya esiFundeni seGauteng.

Njenganje kuyavela bonyana abantu besiFunda seGauteng inengi labo kwanjesi selifuna ukuhlaba umjovo lo, ngombana ubonakala uphephile begodu uhlala iinyanga ezisithandathu eengazini zomuntu onganaNtumbantonga.

Kuvela bonyana ayi-131 amaklinika weGauteng aphethe umjovo lo. Ngokwesikhulumi somNyango wezePilo uNomzana Steve Mabona uthi lokho kuyinto ehle khulu abantu nabafuna lomjovo ngombana kutjho khona bonyana bayazitlhogomela. Kwekuthomeni kwakuthiwe abantu abazokunikelwa lomjovo ngilabo abasebatjha nabathengisa ngedini.

“Labo abafanele ngilomjovo akube lilutjha,begodu kube babantu abangakathelelani ngobulwelwe beNtumbantonga. Umuntu nakathatha iimtjhoga ye-ARVs, loyomuntu akakafaneli ukuhlaba lomjovo we-Lena Capavir”,kutjho uNomzana Steve Mabona isikhulumi somNyango wezePilo esiFundeni seGauteng.  Kubonakala labo abathengisa ngedini basizakala ngomjovo lo ngombana abasahlabi malanga woke,kodwana bahlaba kanye  bahlale iinyanga zoke ezisithandathu ngaphambi kokuhlaba godu.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 11

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 12

Umbanduli Omutjha WeBafana Bafana

Isithombe sakwa-INSTAGRAM: Uburholi be-SAFA bumemezele uPitso Mosimane njengombanduli omutjha weBafana Bafana

Ngemva kwesikhathi eside kukhulunywa phakathi kwakaDorhodera uPitso Mosimane kanye ne-South African Football Association, ekugcineni ihlangano le ye-SAFA yethule uPitso Mosimane njengombanduli omutjhe weBafana Bafana. Kunengi ekuthiwa bekudenjwa ngakho ngemsitheleni manqophana nesivumelwano salaba ababili. Abasikibencema bathi okhunye okukhulu ebekukhulunywa ngakho yindaba yomrholo.

 Nokho emhlanganweni wabeendaba khenge kukhulunywe bazwene ngan,i  kuthulwe nje uDorhodera Mosimane njengombandulu wesiqhema senarha iBafana Bafana. Umengameli we-SAFA uDanny Jordaan uthi ihlangano yakhe izomsekela umbanduli omutjha uMosimane.  “Sizomsekela uPitso Mosimane njengombanduli weBafana Bafana”,kutjho uMengameli uDorhodera uDanny Jordaan.

Naye umbanduli omutjha weBafana Bafana uPitso Mosimane uphosele lakhe lobubodlhana. Uthi uzizwa ahloniphekile ngokubambanduli weBafana Bafana njengombana sinye kwaphela isiqhema esihlanganisa amaSewula Afrika abemunye yiBafana Bafana. “Sinye kwaphela isiqhema esihlanganisa iSewula Afrika bonyana ibemunye,leyo yiBafana Bafana”,kutjho umbanduli omutjha weBafana Bafana uPitso Mosimane.

UDorhodera uMosimane ubuya kwesibili ukubambanduli wesiqhema senarha iBafana Bafana. Wakhe wabaliSekela likaPareira ngaphambidlana kwephaliswano leFIFA-2010. Ngemva kwaka-2010 uMosimane wabambanduli ozeleko ngokubandula isiqhema senarha iBafana Bafana. Irikhodo lika Pitso Mosimane njengombanduli, lona alisilihle limbi njengombana yena ne-SAFA bahlukana kungasimnandi.

Ngemva kwalokho uPitso wabandula isiqhema se-Mamelodi Sundowns wasibeka phezulu wathumba unongorwana wekwekwezi yeCAF ngo-2016. Ngemva kwalokho wafudukela enarheni yeGibhide la athumba khona abonongorwana beenkwekwezi ze-CAF ezimbili. Waragela phambili waya ePumalanga ePhakathi nalapho abandula khona waphelela khona. Njenganje uPitso uthoma ikhasi elitjha njengombanduli weBafana Bafana.////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 13

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 14

See also  A Re Tshwaraneng Batsofe Service Centre KwaMhlanga Showground

Ukutlogonyelwa Kwemvelo

Kungena Isilimela

Kungena Isilimela

Buphelile ubusika la woke umuntu bekahlala ngokulakanisa khona ngebanga lelothe. Kungene isilimela kwanjesi,abantu baphuma elotheni bangena esikhathini la kungena khona ukutjhisa. Ngesikhathesi  abantu bathoma ukuqaleka ebusweni kuphela ukumbatjha kungena ukuphazima ebusweni.

Iimbandana nazo zithoma ukuphuma ngemgodini ziphumela ngaphandle njengeenyoka nezinye iimbandana. Inungu nayo ithoma ukubonakala ngaphandle njengombana ihlala ngemgodini nje,ithoma ukutjharhatha kwanjesi njengombana izuma okuyangendeni.

Ngesikhathesi ugubudu uyavama ukubonakala aphuma ngemgodini, ngaphandle konomdakana yena ophuma nasele kutjhisa khulu ngemgodini. Ngemva kwesilimela kungena ihlobo,kulapho abantu bathoma ivakatjho labo ngombana sekubandamele iinkhathi zabokresimusi.

Ngesikhathi sesilimela eSewula Afrika kuthoma ihlelo lezokuvakatjha ehlelweni likaRhulumende. Ngalesikhathi uRhulumende weSewula Afrika uvuselela amahlelo wakhe wevakatjhobukela. Kula uRhulumende akhuthaza khona bonyana iimvakatjhi ezivela ngaphandle komuda weSewula Afrika zifike zizokubona amagugu weSewula Afrika eemFundeni ezithobako.

Nakuthoma isilimela eSewula Afrika kubayinyanga yamagugu. La enyangeni yamagugu kula kubakhona ilanga lezamaGugu njalo ngenyanga kaKhukhulamungu. Endabeni yelanga lezamaGugu kula woke umhlobo wabantu weSewula Afrika umbatha khona ngendlela ehlukileko ngokwamasiko wabo,ukudla abakudlako ngendlela yamasiko wabo nelimi abalikhulumako ngokwekambiso yamasiko wabo.

Ngikho kuthiwa iSewula Afrika sitjhaba sinye namalimi amanengi. Ekulumeni le asifaki abantu abanzima kwaphela,kodwana sifaka phakathi namaKhaladi,amaBhuru,Khoisan ngombana ngeba la eSewula Afrika,begodu banomlando wabo. Asithokozeleni isilimela bakwethu sihle begodu simnandi,le yimvelo nobuhle bayo nokutlhogonyelwa kwemvelo. 

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

NgeLesibili mhlaka 08 kuKhukhulamungu 2026-ikhasi 15

Mkhozi Namba Skhambe

Jiyana Mkhwekhwana

Njengombana umrhatjheli womphakathi wakwa-SABC ugidinga iminyaka ematjhumi athobako nje,sithe la kwaMkhozi akhe sikhumbule iinkutani zamaNdebele ezarhatjha emrhatjhweni we-Radio Bantu bekube yi-Radio Zulu ngelimi lesiZulu kodwana kumaNdebele.

Sikhumbula uNomzana Elijah”Thetha” Masombuka ekorweni yezemidlalo. Ijali lazakhela igama ekorweni yokurhatjha ibholo erarhwako ukusuka e-Orlando Stadium,George Kogh Stadium,Sinaba Stadium,Lynneville Stadium,George Thabe Stadium kunye ne-Super Stadium. Singazibala iinqhema zangaleso-sikhathi la iJali lathatha amaSewula Afrika lawabeka ematatawini wezemidlalo, njalo ngemiGqibelo ukususukela ngesimbi yesithathu.

IJali khenge lidume ekurhatjheni ibholo erarhwako kwaphela,kodwana kwaba khona nehlelo lelutjha alirhatjha ukusuka emziMkhulu wakwa-SABC e-Auckland Park. Ihlelo “Ezamabhungu Namatshitshi” walirhatjha ngekulu ipumelelo,ngesinye isikhathi alibize ngokuthi “Ezawintanga” njalo ngomGqibelo ngesimbi yetjhumi nanye.

Kukhambe kwafika isikhathi la kungena khona umlando wamaNdebele. Kulapho ubaba uThetha Masombuka waphatha khona ihlelo lesiNdebele elarhatjhwa i-awa linye. Kilehlelo bekuthiwa”NgezamaNdebele”, kulapho ke kwavela khona abarhatjhi bamaNdebele namkha besiNdebele abafana nomma uNofanezile Matjhiyana wakoMsweswe. Singamlibala njani ubaba uPinkie Mabona “uMaphophotha” kungibo abakhuphula isiNdebele saba ngilento esingiyo namhlanjesi.

Ukusukela ngeminyaka ye-1981 ukuyaphezulu kwezwakala iphimbo lika Nomzana Edgar Mahlangu, ngasuthi bangaphumula ngokuthula ngaphandle kwaka mma uNofanezile Matjhiyana kanye noDorhodera uRonnie Masilela labo basekhona. La ngehla sibala amavulandlela ahlahla indlela elimini lesiNdebele ekorweni yokurhatjha.

Kwakade ke iingoma zesikhethu besele zikhona ngombana uPinkie Mabona bekarhagele khulu ngeengoma zakhe zesiNdebele. Ezinye zeengoma zakhe ezaduma khulu ngilezi ezilandelako; Koloyana Baba, Silambe kangangani. UNomzana uRigana Motha naye beka ngakazibeki phasi eminyakeni ye-1970s. Kwakhe kwaba khona nasingoma ethi “Nasinyoka Esikhwameni”. Khonapho kwavela isiqhema esaziwa ngelokuthi yi “Gamtjhiriri Boys” waragela phambili umlilo weengoma zesiNdebele bekube khathesi.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////


Spread the love

Leave a Comment